Z tego artykułu dowiesz się:
- czy grafiki i teksty wygenerowane przez AI są objęte prawem autorskim,
- czy generatywna sztuczna inteligencja narusza prawa autorskie,
- jak używać AI do tworzenia treści i grafik, aby były objęte prawem autorskim i nie naruszały praw innych twórców.
GenAI, czyli generatywna sztuczna inteligencja, umożliwia tworzenie grafik, tekstów, filmów czy muzyki nawet osobom, które nigdy nie były związane zawodowo z branżą kreatywną. Czy absolutnie każdy może zatem zostać artystą, którego twórczość jest chroniona prawem autorskim? Nie, ponieważ „dzieła” tworzone za pomocą AI są nazywane „wytworami”, a nie „utworami” zdefiniowanymi w aktualnie obowiązujących przepisach[1].
Co jeszcze warto wiedzieć o tekstach i obrazach generowanych przez sztuczną inteligencję w kontekście prawa autorskiego? Jak używać AI, aby ograniczyć ryzyko naruszania przepisów i powstawania plagiatów? Sprawdź!
Czy prawo autorskie chroni grafiki i teksty stworzone przez AI?
Regulacje prawne nie nadążają za rozwojem technologii, szczególnie w obszarze sztucznej inteligencji. Przedmiotem prawa autorskiego jest utwór, czyli każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w dowolnej postaci, bez względu na wartość, przeznaczenie i sposób wyrażenia[2].
Co do zasady – autorem utworu na gruncie prawnym jest wyłącznie człowiek. Mimo że GenAI imituje twórcę z krwi i kości, to eksperci podnoszą, że nawet najoryginalniejsze wytwory nie powinny być chronione na płaszczyźnie prawnoautorskiej[3].
To oznacza, że treści stworzone za pomocą generatywnej sztucznej inteligencji nie wpisują się w definicję utworu w aktualnym stanie prawnym. Na ten moment nie ma znaczenia, ile czasu i wysiłku włożył użytkownik GenAI w wygenerowanie materiału na podstawie promptów, czyli komend wprowadzanych do danego systemu.
Prawem autorskim mogą być objęte również teksty i obrazy wygenerowane przez AI, które zostały zmodyfikowane w „tradycyjny” sposób przez człowieka, ale jest to kwestia płynna i trzeba ją każdorazowo oceniać indywidualnie. Trudno wyznaczyć uniwersalny zakres czynności, który sprawia, że wytwór staje się utworem objętym ochroną prawnoautorską[4].
Czy AI narusza prawa autorskie?
Modele AI są trenowane na podstawie danych, w tym utworów chronionych prawem autorskim, mimo że producenci oprogramowania nie uzyskują zgód od ich twórców. Jak to możliwe? Podstawą jest prawo do dozwolonego użytku, które pozwala na wykorzystywanie utworów bez indywidualnego zezwolenia.
Niemniej media donoszą o przypadkach pozywania firm technologicznych za używanie artykułów, piosenek czy obrazów do trenowania modeli AI. Eksperci rozważają, czy do naruszenia praw autorskich dochodzi już w momencie wprowadzenia danych do oprogramowania, czy dopiero po wygenerowaniu wytworu przez AI[5].
Co ciekawe, globalne koncerny rozpoczęły blokowanie stron internetowych przed algorytmami sztucznej inteligencji[6]. Jeżeli tekst lub obraz wygenerowany przez AI jest uderzająco podobny do istniejącego utworu, istnieje ryzyko, że jego twórca będzie dochodził roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich.
Warto wiedzieć
Jeśli tworzysz materiały audiowizualne w programach zasilanych sztuczną inteligencją, np. w Canvie, pamiętaj, że Twoje projekty mogą nie być objęte ochroną prawnoautorską. Główny czynnik to zakres wykorzystania AI, która może zarówno wygenerować cały obraz, jak i tylko udoskonalić kontrast obrazu. Co więcej, elementy stockowe dostępne w bezpłatnej i płatnej wersji aplikacji są objęte różnymi licencjami, które mogą wykluczać np. drukowanie grafik na odzieży[7].
Jak używać AI do tworzenia treści, aby nie ryzykować naruszania przepisów i zachować prawo autorskie?
Nie każde wykorzystanie sztucznej inteligencji w pracy kreatywnej skutkuje powstaniem wytworu, który nie jest objęty ochroną prawnoautorską i może naruszać czyjeś prawa autorskie. Wiele programów graficznych ma funkcje zasilane AI, które ułatwiają pewne czynności projektantom, ale nie wyręczają profesjonalistów tworzących ilustracje od zera.
Pamiętaj również, że AI może Cię wspierać zarówno na etapie researchu, np. kiedy przeglądasz utwory innych twórców, jak i finalizacji projektu, np. podczas eliminacji błędów z treści na stronę internetową. Asystenci AI w kancelariach prawnych nie przygotowują samodzielnie dokumentacji, ale generują m.in. szkice postanowień, które można następnie zmodyfikować tak, aby odpowiadały potrzebom klientów.
Protip
Narzędzia AI, np. AION od Automation House, pozwalają na generowanie materiałów na podstawie wewnętrznej bazy danych. Dzięki temu rozwiązaniu można korzystać wyłącznie z treści, do których użytkownik ma prawa autorskie, oraz uniknąć tzw. halucynacji, czyli generowania błędnych odpowiedzi na podstawie fałszywych informacji.
Co ważne, umowy o współpracy z podwykonawcami, szczególnie z branży kreatywnej, powinny zawierać postanowienia dotyczące używania generatywnej sztucznej inteligencji. Jeżeli strony uzgodnią, że wykonawca przeniesie na zamawiającego autorskie prawa majątkowe do całości przedmiotu umowy, to wykorzystanie narzędzi AI może naruszyć to postanowienie.
Podsumowanie:
- Wytwory generowane przez GenAI, czyli generatywną sztuczną inteligencję, nie są objęte prawem autorskim. Nie jest istotne, czy wytwór powstał na bazie unikatowych promptów, czyli instrukcji wpisywanych przez użytkownika do systemu.
- Używanie modeli AI wytrenowanych na ogólnodostępnych źródłach wiąże się z ryzykiem powstania plagiatu.
- Wygenerowanie tekstów i obrazów za pomocą generatywnej sztucznej inteligencji może uniemożliwić przeniesienie autorskich praw majątkowych z wykonawcy na zamawiającego.
Źródła:
- [1] https://akademia.zaiks.org.pl/wiedza/czy-ai-moze-byc-autorem-copy
- [2] https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-autorskie-i-prawa-pokrewne-16795787
- [3] https://www.rp.pl/opinie-prawne/art37999311-jedynak-gierada-czyzewski-sztuczna-inteligencja-zachowuje-sie-jak-tworca
- [4] https://www.wolterskluwer.com/pl-pl/expert-insights/ochrona-prawnoautorska-wytworow-sztucznej-inteligencji
- [5] https://www.bankier.pl/wiadomosc/Sztuczna-inteligencja-kontra-czlowiek-Prawo-autorskie-nie-nadaza-za-nowa-technologia-8833850.html
- [6] https://www.rp.pl/internet-i-prawo-autorskie/art40024961-koncerny-blokuja-sztuczna-inteligencje-powodem-prawo-autorskie
- [7] https://www.canva.com/pl_pl/help/copyright-design-ownership/